-50173.svg){kind=logo}
Groen van Prinsterer, voor nú!
Dat was het thema dat de jaarlijkse conferentie van de Vrienden van Dr. H.F. Kohlbrugge afgelopen zaterdag 30 mei in de Grote Kerk van Vianen droeg. De middag stond in het teken van de 150e sterfdag van Guillaume Groen van Prinsterer. Naast twee lezingen werd het boek Theocratie of Ideologie, dat dr. W. Aalders vijftig jaar geleden, bij de honderdste sterfdag van Groen, het licht liet zien opnieuw uitgegeven. Naast verschillende werken van Groen van Prinsterer lardeerde de inhoud van dit boek de middag. De middag telde zo’n zeventig bezoekers. Velen konden ook vanuit huis meekijken.
Ds. H. Ottema, die de leiding had, opende door uit Psalm 119 de verzen 12 en 23 te laten zingen. De heer Van de Wege bespeelde het orgel van de kerk. Na een gezamenlijk gebed werden de eerste twaalf verzen uit Daniël 6 gelezen. Door een bekende zin van Groen voor het voetlicht te brengen verbond Ottema in de opening het belijden van Daniël met Groen van Prinsterer. ‘Het belijden is het uitkomen voor de waarheid op het punt waar de verdediging bezwaar heeft, waar het belijden met lijden vergezeld is.’ Ottema: “Daniël bad, hij dankte voor het aangezicht van zijn God, precies zoals hij voordien had gedaan. Dat belijden zou met lijden vergezeld gaan. Juist op het punt waar de verdediging bezwaar zou hebben.”
Na de opening werden de in het afgelopen jaar overleden vrienden en vriendinnen van de vereniging staande, door het voorlezen van hun namen in herinnering gebracht, gevolgd door een moment van stilte. In het achter ons liggende jaar zijn ons ontvallen:
- Mevr. D. Buteijn-Fahner, Nieuwegein
- Prof. dr. W. Verboom, Harderwijk
- Dhr. T. Schraal, Urk
- Mevr. F. Bos-van Putten, Hoornaar
- Drs. C. van Ginkel, Hoogeveen
- Dhr. E.M. Bakker, Bodegraven
- Dhr. P.J. den Admirant, Wezep
- Dhr. S. van der Weerd, Hattem
- Ds. W.J. Gorissen, Voorthuizen
Aansluitend werden, eveneens staand, vier coupletten gezongen van het gezang O God, die droeg ons voorgeslacht.
Na het zingen werd dr. H Klink uitgenodigd om zijn lezing, die de titel “Groen actueel, in het voetspoor van dr. W. Aalders” droeg, uit te spreken. Als leidraad voor zijn doorwrochte voordracht gebruikte Klink de leuze van Groen: Tegen de Revolutie het Evangelie! Klink gaf in zijn lezing vanuit het denken van Groen van Prinsterer en dr. W. Aalders antwoord op de volgende twee vragen: Wat onder revolutie te verstaan? En wat onder Evangelie te verstaan?
Revolutie
Klink begon met een definitie: “Onder revolutie verstond Groen het breken met het verleden, dat als voorwaarde wordt gezien voor een betere toekomst. Waarbij men er vanuit gaat dat deze breuk in de mens krachten vrijmaakt waarmee hij deze toekomst zélf kan bewerken.” Deze veronderstelling komt volgens Groen voort uit ongeloof. De gedachte dat ongeloof tot revolutie leidt werkte Groen uit in zijn lezingen die hij aan een select gezelschap in zijn huis aan de Haagse Hofvijver gaf en die in 1847 onder de titel Ongeloof en Revolutie in drukvorm verschenen. Klink schetste aan de hand van Aalders en Groen de gang van het revolutionaire denken zoals dat heeft post gevat in de Westerse geschiedenis. Van Descartes in de zeventiende eeuw via Rousseau naar de Franse Revolutie, naar Marx met het communisme en het nationaalsocialisme. Via Nietzsche, Freud, Marcuse en de vroege Foucault naar Butler in de huidige tijd. Door heel dit denken loopt het stramien van de revolutionaire gedachte: “Alleen een breuk met het verleden garandeert het tevoorschijn komen van de mens zoals hij moet zijn.” Daartegen stelde Groen: Als de revolutie niet tot in de kern wordt bestreden - door haar wortels bloot te leggen - valt zij niet in te tomen.
Evangelie
Tegen de revolutie begonnen Groen en Aalders geen tegenrevolutie, maar stelden zij het Evangelie. “Het is een misvatting om met een beroep op het evangelie de wet te elimineren”, benadrukte Klink. “Het christelijk geloof waar niet beseft wordt dat het Evangelie ook Wet is heeft geen verweer tegen de revolutie, maar staat daar juist voor open”, zo onderstreepte hij in lijn met Aalders en Groen. Deze overtuiging vormde in 1857 de tegenstelling tussen Groen en onderwijsminister Van der Brugghen. Vervolgens maakte Klink aan de hand van enkele passages van Paulus uit de Galatenbrief de positieve relatie van de Wet tot het Evangelie duidelijk voor het volksleven van Israël, de wijsheidsliteratuur en de christen. Aan de hand van het Bijbelboek maakte hij ook de crisis van onze tijd duidelijk: “De Galaten keerden terug naar de eerste beginselen van de wereld, naar de grondslag waarop de wereld rust, maar zonder gids, zonder uitzicht. Ze willen zelf in dit landschap hun weg vinden. Is dat niet een treffend beeld van wat in West-Europa is gebeurd? Men maakte zich los van God en de gidsen die hij gaf: de wet, de Bijbel, de openbaring en het evangelie, om op eigen gezag de werkelijkheid te gaan exploreren en daarin de weg naar het heil te vinden. Maar dan keert de werkelijkheid zich tegen je.“ Het gaat erom dat wij terugkeren naar een ander houding. Een eerbiedig vragende houding. Daar ligt het Of/Of in de geschiedenis van de Westerse mens. Na de lezing werden de drie coupletten van het gezang Heer, wees mijn gids op heel mijn levenspad gezongen.
Presentatie
Hierna volgde de presentatie van de heruitgave van het boek Theocratie of Ideologie, dat vijftig jaar geleden bij de honderdste sterfdag van Groen van Prinsterer verscheen. Opnieuw was de heer Heij van uitgeverij Brevier in de gelegenheid een belangrijk deel uit de nalatenschap van dr. W. Aalders in de serie Parrhesia uit te geven en eerste exemplaren te overhandigen aan de redacteur dr. H. Klink en voorzitter de heer mr. W. van Leussen. Deze roemde de nijverheid van de werkgroep en in het bijzonder die van de redacteur. “Als stichting zijn we bijzonder verguld en blij dat we dit boek opnieuw kunnen uitgeven.” Klink typeerde het werk als een van Aalders meest fundamentele boeken waarin hij Groen van Prinsterer weer actueel maakte. Voor de nieuwe uitgave is de tekst licht gemoderniseerd, zijn citaten in andere talen naar het Nederlands vertaald en zijn de noten van de schrijver waar nodig aangevuld. Hiermee wil de uitgave de tekst toegankelijker maken voor een nieuwe generatie lezers. Bovendien is de heruitgave, omdat Aalders daar aanleiding toe gaf, voorzien van een inleiding waarin Klink een vergelijking maakt tussen het gedachtegoed van Søren Kierkegaard en Karl Barth. Het boek is vanaf volgende maand in de boekwinkel verkrijgbaar.
Pauze
In de pauze was er onder het orgelspel en het genot van een kop koffie of thee gelegenheid voor ontmoeting. Ook dit jaar was naast de boekentafel van boekhandel Smit, de familie Molenaar weer met een keur aan antiquariatische boeken aanwezig.
Groen en het onderwijs
Na de pauze werd het programma vervolgd met een lezing over Groen van Prinsterer en het onderwijs door dr. G. Leertouwer, die onder meer beleidsmedewerker van de Tweede Kamerfractie van de SGP en redactielid van De Waarheidsvriend is. Zijn voordracht sloot mooi aan bij hetgeen we voor de pauze voorgeschoteld kregen. Leertouwer maakte duidelijk wat Groen van Prinsterer met christelijk-nationaal onderwijs bedoelde: “Naast het Woord moest in de school de historie van onze natie worden onderwezen en verteld. De geschiedenis getuigt dus mee met het Woord van God.” Leertouwer gebruikte in zijn voordracht metaforen uit de zeevaart voor het onderwijs: het schip de bemanning, de koers en tenslotte het aan land gaan in de gaarde. Door aan te geven op welke fronten het onderwijs nu bedreigd wordt trok ook hij de lijn door naar de actualiteit. Aan Groen en Aalders boden de belijdenisgeschriften houvast. “Bij Groen en Aalders zijn de Belijdenisformulieren een rode draad in hun denken. Voor Groen en Aalders waren de formulieren een onmisbaar kompas om door het gewoel van de tijd te laveren. Ze beseften namelijk dat de openbaring van God op deze manier richtinggevend weerslag kreeg in het concrete leven van de Kerk op stormachtige momenten. Vanzelfsprekend waren de formulieren voor hen dus niet allereerst een juridisch formulier ter ondertekening, maar uitdrukking van het levende geloof dat God op deze manier zijn kerk op koers houdt, door de geschiedenis heen. Daarmee zijn het dus monumenten van historie, die ons bevrijden van de waan van de dag, van de massa en van het individu.” Tot slot was er gelegenheid tot het stellen van een enkele vraag waarna Ottema afsloot met gebed en we met elkaar de coupletten een en drie zongen van het lied God is getrouw, Zijn plannen falen niet. De lezingen zullen integraal in het zomernummer van Ecclesia opgenomen worden. De middag is terug te zien op het Youtube-kanaal van de PKN-Vianen met behulp van de volgende link: https://www.youtube.com/watch?v=bsfctTEwNnM