Terug naar Ecclesianet.nl

Het NIOD rapport en de val van Paars II

Dr. H. Klink, Ecclesia nr. 9, april 2002

Vorige week is het kabinet Kok II ten val gekomen. Op dinsdag 16 april diende de minister-president het ontslag ervan in bij onze koningin, die het kabinet vroeg om demissionair aan te blijven tot de vorming van een nieuwe regering, na de verkiezingen op 15 mei aanstaande. Het zal niemand ontgaan zijn dat de val van het kabinet ingegeven is door de openbaarwording van het rapport van het NIOD over de val van Srebrenica in 1995.
Het rapport dat doorgaans als zeer evenwichtig omschreven wordt, geeft een uitvoerig verslag van de gebeurtenissen die leidden tot de val van de safe haven in Srebrenica en van de nasleep daarvan. Hier en daar worden harde noten gekraakt. Vooral wordt de vinger gelegd bij fouten die gemaakt zijn bij de uitzending van de troepen in 1993. In een later hoofdstuk wordt de top van de landmacht verweten dat deze opzettelijk informatie heeft achtergehouden voor de minister van Defensie. Het rapport spreekt ten aanzien van de politiek over een grote verantwoordelijkheid die men op zich heeft geladen, door verwijtbaar gedrag. Het NIOD benoemt dit gedrag concreet: De regering ten tijde van het derde kabinet Lubbers (CDA/PvdA) heeft uit humanitaire overwegingen (het rapport spreekt ook van compassie) en uit ambitie (men wilde Nederland internationaal op de kaart zetten) de soldaten uitgezonden op een onmogelijke missie. Daar begon het al fout te gaan. Premier Kok - en dat siert hem - heeft op grond van het rapport de conclusie getrokken dat er niet alleen in de beginfase, maar ook in latere stadia fouten zijn gemaakt. Ook in de tijd dat de safe haven in 1995 viel, en eveneens in de nasleep van de dramatische gebeurtenissen van toen!

In het debat dat op 17 april met de demissionaire minister-president volgde, hebben sommige fractievoorzitters van partijen uit de Tweede Kamer uitgesproken dat er inmiddels uit het drama Srebrenica al lessen getrokken zijn en dat die in de toekomst nog getrokken zullen worden.
Eén les mag daarbij dacht ik niet over het hoofd gezien worden. Het NIOD stelde dat de Tweede Kamer met de beste bedoelingen de soldaten naar Joegoslavië stuurde. Daaraan valt niet te twijfelen. Toch waren er waarschuwingen afgegeven, onder andere door de minister van Buitenlandse Zaken van de VS. Maar het was, naast compassie, naïef idealisme dat Nederland ertoe bracht de soldaten te laten gaan. Nederland, zo werd gezegd, wilde zichzelf op de wereldkaart zetten als ‘gidsland’.
Dit laatste woord komt niemand onbekend voor. Als nooit tevoren wilde paars Nederland tot gidsland maken, als het gaat over de gedoogcultuur omtrent hard-drugs. Gidsland wilden we zijn in de periode van paars inzake euthanasie, gidsland wilden we zijn inzake het homohuwelijk. Als het waar is dat dit ideaal achter de uitzending van de Dutch-batters zat dan geeft dat te denken. Naïef idealisme - welk een rampzalige gebeurtenissen vonden er niet plaats in Srebrenica!
Er zijn zoveel meer terreinen te noemen, waarin Kok I en II zich lieten leiden door een ideologie. Zal de erfenis van paars, dat Nederland zo graag als gidsland positioneerde ooit zo navrant worden blootgelegd als de gevolgen van de uitzending van Dutch-batters nú? Zal het ooit noodzakelijk worden dat een regering een onderzoek laat instellen naar de uiterst schadelijke gevolgen van Kok I en II? Wat te denken van het effect van het ideaal van tweeverdieners op het lichamelijk en psychisch welzijn van ons volk. En op de opvoeding van kinderen? Het effect van werk als hoogste ideaal (de 24-uurs economie, de openstelling van winkels op zondag)? Het gevolg van t.v. programma’s die ongecensureerd op tijden uitgezonden worden, waarop kinderogen platheid, lol, chaotische, onsamenhangende beelden en soms naaktscènes zien? De gevolgen van de wetgeving inzake prostitutie? Nederland een gidsland? Wat te denken van de psychische gevolgen voor kinderen, die opgroeiden bij paren van hetzelfde geslacht? De gevolgen van de sfeer in ziekenhuizen waar euthanasie ‘gewoon’ kán - voor het personeel en de mensen, die in zulk een sfeer oud en behoeftig zijn? De gevolgen voor wijken en steden waar sprake is van grote overlast door drugtoerisme? De gevolgen voor onderwijzers en onderwijzeressen die te maken krijgen met veel jonge mensen zonder moraal en fatsoen - niet door hun eigen schuld, maar omdat het land waarin ze woonden door en door permissief geworden is? Is de situatie waarin paars Nederland achterlaat inderdaad beter dan de situatie van eertijds - waar nu zo schamper over gedaan wordt - toen de christelijke moraal ons denken en doen nog bepaalde?
Dit overwegend kun je als christen moeilijk om de conclusie heen dat het goed is dat paars II gevallen is. En premier Kok, die zoveel lof oogst? Hij heeft de allure van een groot staatsman. En op sommige momenten heeft hij bewezen dit te kunnen zijn. We denken aan de manier waarop hij - overigens met behulp van oud-minister Van der Stoel - de kwestie rondom de verloving en het huwelijk van onze kroonprins met Máxima geregeld heeft. Ook rondom de 11e september wist hij een goede koers te varen en verwoordde hij bij tijd en wijle op voortreffelijke wijze waar het eigenlijk om ging! Ere wie ere toekomt. Het is alleen zo triest dat deze man tegelijkertijd zoveel kwaads heeft afgedekt en dat er onder zijn gezag zoveel is misgegaan met betrekking tot het morele bewustzijn van ons volk. Mevrouw Borst mocht blijven, ondanks kritiek uit de volle breedte van de medische wereld, ondanks de toenemende wachtlijsten, ondanks haar uitspraken over de pil van Drion. Zij bleef haar beleid uitvoeren. Hetzelfde geldt voor zoveel ministers, wier beleid heeft gefaald. Ze waren veilig, dankzij het gezag van premier Kok. Dat valt hem te verwijten, wellicht nog veel meer dan de toch beperkte medeverantwoordelijkheid voor de val van Srebrenica.