Terug naar Ecclesianet.nl

Donner en Nederland

Ds. L. J. Geluk, Ecclesia nr. 12, juni 2002

In 1788 vond een overval door Patriotten plaats op paleis Soestdijk. Eén van de kogels die daarbij werden afgevuurd trof een jonge soldaat die belast was met de bewaking. Deze soldaat was afkomstig uit het oosten van Duitsland en nog maar sinds enkele jaren in Nederland woonachtig. Hij werd levensgevaarlijk gewond. En de kogel had zijn gehemelte verbrijzeld. Gedurende acht maanden werd hij verpleegd, maar de verwonding van zijn gehemelte wilde niet genezen. Omdat zijn gehemelte open bleef, kon hij niet spreken. Prins Willem V schonk hem toen twee prothesen, van goud. Deze twee gouden gehemelten moesten om de drie uur worden verwisseld. Bovendien ontving de getroffen soldaat tot zijn dood een jaargeld van 300 gulden. Die som was een veelvoud van de gulden in het laatste jaar van zijn bestaan, 2001! Bijv. een dorpspredikant genoot in die tijd een traktement van 600 gulden.
Na deze ingrijpende belevenis was het met zijn soldatenleven gedaan. Hij koos een veiliger beroep en werd hoedenmaker, ging in Arnhem wonen en trouwde in mei 1790 met een meisje (Catharina Justina Forstin) uit Braubach, dichtbij Koblenz gelegen. De naam van de soldaat met het gouden gehemelte was Gottfried Otto Donner. Hij behoorde tot de lutherse kerk, maar zijn schoondochter, de echtgenote van zijn zoon Johannes Christiaan, was hervormd en sloot zich na de dood van haar man in 1839, bij de christelijk afgescheiden gemeente aan. Eén van hun zoons was Johannes Hendrikus Donner (1824 - 1903), die o.a. predikant in Leiden werd.
Zijn naam leeft nog altijd voort als de schrijver van een verklaring van de Psalmen, die gekenmerkt wordt door ware gereformeerde vroomheid. Toch trok het hart van deze dominee, een kleinzoon dus van de ex-soldaat met het gouden gehemelte, naar de politiek: van 1879 tot 1886 was hij lid van de gemeenteraad van Leiden en van 1880 tot 1901 lid van de Tweede Kamer. Eén van zijn zoons, Andreas Matthias (1859 - 1937) werd ook weer predikant en bleef dit, hoewel hij als zodanig ook een aantal bestuursfuncties vervulde. Ook hij had weer een zoon die politiek geïnteresseerd was en wethouder van Rotterdam is geweest. Maar in veel wijder kring werd een ándere, jongere zoon bekend: mr. dr. Jan Donner (1891 - 1981), die minister van justitie is geweest en later president van de Hoge Raad der Nederlanden. Hij is de vader van de schaakmeester Jan Hein Donner en van de befaamde rechtsgeleerde prof. mr. dr. Andreas Matthias Donner (1918 - 1992), die o.m. president en rechter in het Hof van Justitie der Europese Gemeenschappen is geweest, en ook hoogleraar aan de V.U. en aan de Rijksuniversiteit te Groningen. Mr. J.P.H. Donner, die in opdracht van H.M. Koningin Beatrix de voorbereidingen treft voor het werk van de dadelijk te benoemen formateur van een nieuwe regering is weer een zoon van deze mr. A.M. Donner en diens echtgenote, mevrouw D.A. Donner- Mulder, dochter van de jurist mr. J.P.H. Mulder en J. Mulder- Diepenhorst. De informateur is dus een telg van een zeer vooraanstaand geslacht van juristen en politici en verwant aan vele andere families die belangrijke geleerden en politici hebben voortgebracht.
De meesten van hen zijn, kerkelijk gezien, de weg van Afscheiding en Doleantie gegaan. Als christenen in de wetenschap en politiek hebben zij voor Nederland veel betekend. En de relatie van de familie Donner met Oranje en Nederland is dus wel een heel bijzondere.