Terug naar Ecclesianet.nl

Opvoeding! Hoe een psychiater licht laat vallen op een bijbeltekst

De wijsheid is gerechtvaardigd door haar kinderen
(andere vertaling: haar resultaten)
Mattheüs 11: 19

Luther heeft eens gewezen op de geweldige betekenis van de wijsheidsboeken
van het Oude Testament voor de opvoeding van kinderen. Hij
dacht daarbij ondermeer aan Spreuken, maar ook aan Jezus Sirach, dat
hij om die reden ‘een huisboek’ noemde. Veel passages uit deze boeken
zijn levendig en praktisch. Bijna als tussen de regels door geven ze dingen
mee aan kinderen, waar zij in het leven van elke dag hun winst mee
kunnen doen.
Hoe belangrijk een dergelijke paideia is, werd me onlangs duidelijk
toen ik in Duitsland een boek kocht van een psychiater met de pakkende
titel “Waarom onze kinderen tirannen worden – of: de afschaffing van
het kind-zijn”. Gezien zijn ervaringen als kinderpsychiater maakt de
schrijver, Michael Winterhoff, zich in toenemende mate zorgen. De laatste
tien jaren is de hulpaanvraag voor gedragsgestoorde kinderen enorm
toegenomen. Daarbij constateert hij een groot verschil met vroeger, d.w.z.
15 jaar geleden. Toen kwam hij er vaak vrij snel achter waar het probleem
van een kind lag. Vaak had dat te maken met lichamelijke (erfelijke)
oorzaken. Ook kwam het voor dat met de handen te tasten viel dat
een kind in een ‘verkeerde’ omgeving opgroeide. Maar dat is de laatste
jaren sterk veranderd. Nu komen er ouders bij hem die op het eerste
gezicht heel gewoon aandoen: het zijn doorsnee-ouders, aardige mensen,
met goede banen. Ook lichamelijke oorzaken liggen niet aan de storingen
ten grondslag. Wat kan dan de oorzaak zijn van het probleem
van deze kinderen? Deze vraag heeft de schrijver lange tijd bezig gehouden.
Hij komt tot de conclusie dat de oorzaak van de gedragsgestoordheid
van kinderen veelal ligt in de omgang van de ouders met hun
kinderen.
Winterhoff noemt drie fasen waarin het in de opvoeding misgaat. De
eerste is dat de kinderen gezien worden als partners. Alles wordt hen verteld,
ze worden betrokken bij dingen waar ze niet aan toe zijn. Ouders
overschatten vaak de mentale en verstandelijke capaciteiten van hun kinderen,
waardoor kinderen geen kind meer kunnen zijn. De tweede fase is
die van de projectie. Ouders willen door kinderen lief gevonden worden,
zeker in een gestresste maatschappij waarin zijzelf doorgaans weinig
waardering ondervinden. Onwillekeurig willen ze ook
hun kind beschermen tegen zo’n wereld. Vandaar dat
ze hun kinderen weinig in de weg leggen. De derde
fase heeft met de eerste twee te maken, maar is veel
ernstiger. Het is de fase van de symbiose. Ouders zien
kinderen als het verlengde van hen zelf. Ze behandelen
hen niet als een tegenover, als een eigen ik. Zo krijgen
kinderen ook in hun ouders geen personen die
tegenover hen staan, hen corrigeren en grenzen aangeven.
Het gevolg is dat ook kinderen ouders zien als
het verlengde van henzelf en van hun eigen behoeften
en niet leren dat zij als persoon begrensd worden door
de wil van andere personen.
Voor hen bestaan er eigenlijk geen personen, maar
slechts ‘voorwerpen’. Wat te denken van een moeder
die in gesprek is, als een kind binnenkomt. Het vraagt
en krijgt haar aandacht. Nadat het gesprek een tijd
lang onderbroken is, heeft de moeder weer tijd voor
het bezoek. Het kind is inmiddels verdwenen, het heeft
de visite nauwelijks opgemerkt, laat staan gegroet. Het
is alsof er niets gebeurd is, maar toch! Het heeft dít
meegekregen dat het volkomen normaal is dat het alle
aandacht krijgt die het wil. En de moeder vindt dat
heel gewoon: het kind is een deel van haarzelf. Zoals
zij zich als zij jeuk heeft krabt, zonder dat het haar
opvalt, zo heeft ze het tussenbeide komen van het kind
niet als storend ervaren. Hoevelen vinden het inmiddels
niet normaal dat hun gesprek wordt onderbroken
als een kind aandacht vraagt. Zelfs een groepje mensen
dat tijdens een party in gesprek is, staakt er het
onderhoud voor! Of: een kind zit op schoot van zijn of
haar moeder tijdens een bezoek aan de psychiater,
maar het kan geen seconde stil zitten: het aait, schopt,
slaat de moeder, die er geen aandacht aan besteedt,
tenzij het te gek wordt en haar echt pijn gedaan
wordt. Zulke kinderen zijn geen uitzonderingen meer.
Allerlei onderzoeken wijzen uit dat in elke schoolklas
veel van zulke kinderen voorkomen!
Waar de psychiater op wijst is dat een kind al in
een vroeg stadium zo ‘rijpen’ moet dat het uit de
levensfase moet zien te komen, waarin alles voor hem
lijkt te bestaan. Dat kan alleen door een tegenover te
zijn, door te begrenzen. Dat brengen ouders vaak niet
op, ze missen er het gezag voor. Het gevolg is dat kinderen
in hun jonge leven blijven steken en niet uitgroeien
tot volwassenen. Voeg daarbij de geweldige
invloed van de computer en de t.v. die vaak ook op de
kamers van de kinderen te vinden zijn en het feit dat
zij maar een afstandbediening of muis hoeven te hanteren
om alles te zien wat zij willen, waardoor zij zich
ook nog eens heel makkelijk kunnen onttrekken aan de
normale omgang met anderen – en je hebt alle aan
alle voorwaarden voldaan om kinderen tot tirannen te
laten worden.
Het zijn volgens de schrijver zulke kleine dingen die
het hem doen. Ze geven een mentaliteit weer, een sfeer
waarbinnen kinderen groot worden. Waar hij een
pleidooi voor voert is gezag, dat gepaard gaat met
wijsheid en inzicht in de psyche van een kind en in wat
een kind werkelijk nodig heeft. Wie moet niet denken
aan Jezus Sirach, die juist m.b.t. kleine dingen heel
praktische raad geeft?
Luister mijn kind, aanvaard mijn inzicht,
wijs mijn raad niet af.
Doe de boeien van de wijsheid om je voeten,
leg haar juk op op je nek.
Benader haar met hart en ziel,
volg met al je kracht haar wegen.
Ten slotte zul je rust bij haar vinden
en zal ze jou tot vreugde worden! (Sirach 6)
Wellicht wordt als we dit alles overwegen ons iets duidelijk
van de cryptische woorden die Jezus uitsprak en
die boven deze meditatie staan.