Terug naar Ecclesianet.nl

Een “magnum opus“ voltooid

Drs. J.G. Barnhoorn (Nunspeet)
Vóór mij ligt het tiende deel van Noordmans’ Verzamelde Werken (*) dat in het voorjaar van 2004 van de pers gekomen is en waarmee een gigantisch project, in 1978 van start gegaan, is afgesloten.

Tien delen Noordmans ....
Mijn gedachten gaan ruim een halve eeuw terug, naar de eerste helft van de jaren vijftig. Hoe helder staat mij de zaterdagavond van destijds in de “voorkamer“ van mijn ouderlijk huis nog voor de geest. Mijn vader, in zijn “rookstoel“ gezeten, verdiept in “In de Waagschaal“, het blad waarop zijn jongste zoon - op instigatie van de gebroeders Noordmans (Jaap en Duco), die reeds vóór hem lid van het theologisch dispuut “Tandem“ geworden waren - zich het begin van zijn studententijd had geabonneerd. Het lezen van “In de Waagschaal“: een wekelijks terugkerend ritueel. Eérst werd het “Terzijde“ van Buskes genoten. Niet zelden een uitstekende oefening voor de lachspieren. Dan kwam de meditatie van Noordmans aan bod, door mijn vader gelezen met het Nederlandse woordenboek naast zich. Want vader, van huis uit een Katwijkse jongen van eenvoudige komaf, had alleen een lagere-school-opleiding gehad. Zijn moeder - kort na de terugkeer van haar man uit Zuid-Afrika, waar hij zich in de Boerenoorlog tegen de Engelsen had geweerd, weduwe geworden - had hem niet kunnen laten “doorleren“, waardoor hij, als zovelen in die tijd, genoodzaakt was geweest, zichzelf wat ontwikkeling bij te brengen, hetgeen bij stukjes en beetjes was gerealiseerd.Eenmaal volwassen geworden, kwam mijn vader, na gedurende een aantal jaren als bakkersknecht de wereldzeeën bevaren te hebben, in Sassenheim terecht, waar hij na verloop van tijd een eigen zaak begon en waar hem, vanaf 1923, zondag aan zondag het levende brood werd aangereikt door Ds. W.G. Krijkamp, de predikant ter plaatse. Een begaafd theoloog, door Miskotte, tijdens het kennismakingsbezoek, dat ik hem in het najaar van 1952 bracht, als “een originele baas“ gekenschetst. Een hoogwaardige loftuiting uit de mond van de befaamde Leidse magister. Welnu, door Krijkamps prediking geschoold, zette vader zich aan het lezen van Noordmans’ diep-gravende meditaties: De dolende ridder, Retardatie, De eer is weg, De broodvraag, Jezus op straat, De nevelen van Pasen, Beteuterde Christenen en andere meer, - meditaties, die, met vreugde genoten, de jaren door met hem zijn meegereisd.
Enkele jaren na onze kennismaking met deze overdenkingen, in 1956, is Noordmans overleden. Als de dag van gisteren herinner ik mij het “In Memoriam“, daags na zijn verscheiden door Van Niftrik aan hem gewijd in de collegezaal aan de Oudemanhuispoort in ‘s lands hoofdstad, waar ik dat jaar studeerde. Noordmans overleden! Het absolute einde van een tijdperk. Maar ... bij velen leefde hij voort. Zo ook bij mijn vader, die zijn exemplaar van de bundels “Gestalte en Geest“ en “Zondaar en bedelaar“ de jaren door als een kostbaar bezit heeft gekoesterd. Intussen echter is het al weer vijftien jaar geleden, dat ook hij tot zijn vaderen verzameld werd, terwijl zijn jongste zoon het einde - voor een christen het begin - gaandeweg dichterbij ziet komen. Maar nog altijd betoont Noordmans zich een trouwe metgezel.
Wat een groot voorrecht, als emeritus-predikant, van pastorale zorgen nagenoeg ontslagen, over voldoende tijd te beschikken om zich zijn oeuvre eigen te maken.Wat nu het laatste deel van het Verzameld Werk betreft: inhoudelijk heeft het ons minder te bieden dan de voorgaande delen, daar het afgezien van een aantal niet eerder gepubliceerde boekbesprekingen, lezingen en toespraken, bij diverse gelegenheden door Noordmans gehouden, vrijwel uitsluitend bestaat uit registers en een overzicht van alle publicaties, die de meester op zijn naam heeft staan. Maar ook dit deel verrast ons - hoe kan het anders? - door originele gedachten en zinswendingen, zoals die Noordmans typeren.
Door de “Gesamtausgabe“ voor een breder publiek toegankelijk gemaakt, zal Noordmans’ indrukwekkend oeuvre in de komende jaren zijn grote waarde ongetwijfeld meer en meer bewijzen. Werd zijn werk destijds vrijwel uitsluitend in het brede midden van onze kerk gelezen, in de loop der jaren is Noordmans - zoals dit ook met Miskotte het geval is - behalve in de rechterflank van onze kerk ook in andere kerken steeds meer waardering ten deel gevallen. Wij kunnen rustig stellen, dat hij in de loop der jaren tot een kerkvader voor héél het Nederlandse Protestantisme is uitgegroeid.
Van harte hopen wij, dat zij, die zich voor de uitgave van deze Verzamelde Werken zoveel moeite hebben getroost, hun gestage arbeid beloond mogen zien, doordat de vele eendagsvliegen, die zich - naar hun aard veelal ongevraagd - dag aan dag aan ons opdringen, meer en meer het veld gaan ruimen ten behoeve van al hetgeen ons door Noordmans als klassiek in de ware zin van het woord is voorgelegd. Ter aanbeveling van zijn rijke pennenvruchten moge ik enkele zinnen aanhalen uit wat de redactie in het Woord vooraf bij de voltooiing van de uitgave schrijft: “Solide theologie heeft het vandaag de dag niet gemakkelijk. In die zin gaat er van een uitgave als deze een roep uit, om het verleden niet af te schrijven en over het heden dieper na te denken dan wij gewoonlijk geneigd zijn. Wie Noordmans’ teksten bestudeert, zal telkens weer ontdekken, hoeveel deze juist door de moderniteit getourmenteerde denker met zijn innige verdieping in het “klassieke“ evangelie ons vandaag te zeggen heeft“ (pag. IX en X).Mij dunkt, een krachtiger aanbeveling is welhaast niet denkbaar.
*) Uitgekomen bij Uitgeverij Kok te Kampen. ISBN 90 435 0689 3. Prijs: € 49,90.