Terug naar Ecclesianet.nl

Een klein drieluik: PKN, Kuitert, de bede

Ds. L.J. Geluk, Ecclesia nr. 20, juli 2002

PKN
De naam is nu onthuld, de naam die de SoW-kerken ná haar eenwording moeten gaan dragen. Al meerdere keren was een naam voor dit gewrocht voorgesteld, maar geen van die was sterk genoeg om zich te handhaven. Men wist eigenlijk met niet één daarvan raad.
In elk geval mocht "Hervormd" of "Gereformeerd" daarin niet voorkomen. Zo was de eis van Lutherse zijde. Het is niet verwonderlijk dat men er lange tijd niet uitkwam, want een naam zegt iets, kan zelfs veelzeggend zijn. Maar wat moet nu de naam zijn voor een samensmelting van kerken die niets meer te zeggen hebben? Nu is men terug bij het eerste voorstel met aftrek van het omstreden "Verenigde". Het moet worden: Protestantse Kerk in Nederland. Let erop: niet: "Nederlandse Protestantse Kerk", ook niet "van" Nederland, maar: "in" Nederland. Een lege naam, want "protestants" is een verzamelnaam geworden. Er zijn en blijven nog heel wat andere protestantse kerken in Nederland. De verlegenheid is blijkbaar groot, dat men tot deze niets zeggende naam is teruggekeerd.
Wanneer dit doorgaat krijgt men dwaze combinaties: niet langer een hervormde, maar een protestantse dominee. Heet dat niet taalkundig een pleonasme?
En niet een gereformeerd kerkgebouw, maar een protestants kerkgebouw, alsof er niet in veel dorpen en steden talrijke protestantse kerkgebouwen zijn, die niets met het SoW-drietal te maken hebben. Is een dominee of kerkgebouw van de Christelijk Gereformeerde of Vrijgemaakt Gereformeerde Kerk of van de Gereformeerde Gemeente soms niet protestants?
Daar komt bij dat men van de oorspronkelijke betekenis van "Protestant(s)" niets meer af weet. Het is afgeleid van het Latijnse 'protestari', dat 'getuigen', 'belijden' betekent. Dit woord werd op de rijksdag van Spiers (1529) voor het eerst gebruikt in een hachelijke historische situatie, toen men stond als een minderheid tegenover een machtige meerderheid en wilde opkomen voor de waarheid.
Dat gebeurde dus tegen de stroom van de tijd in, onder levensgevaar. "Protestant wil zeggen; de tirannie van de ideologie weerstaan, en indien de situatie het vereist, er goed en bloed, lijf en leven voor over hebben" (dr. W. Aalders). En nu? Waar hebben de SoW-kerken de moed om te getuigen van de waarheid en de leugen te weerspreken? Zij zijn kerken voor elk wat wils, verbasterd en ontrouw. Softe kerken, met dadelijk een domme naam.

Kuitert
Hebben zij bijvoorbeeld de moed om tegen de leringen van Kuitert 'neen' te zeggen? Na al zijn eerdere publicaties komt deze theoloog van de Gereformeerde Kerken, emeritus hoogleraar van de ooit door Abraham Kuyper gestichte Vrije Universiteit met een boek waarin hij het sleetse masker van een christen-theoloog helemaal afwerpt: God is een product van de mens. De mens was er eerder dan God. U denkt dat ik doordraaf? In de aankondiging van de presentatie van dit boek - de titel is: Voor een tijd een plaats van God - een karakteristiek van de mens - op 20 september jl. bij boekhandel Donner in Rotterdam (ooit door de Gereformeerde J.H. Donner gesticht!) is te lezen: "Na zijn succesvolle boeken over God, Jezus en de religie, verschijnt dit najaar een uitgebreide antropologie van H.M Kuitert. Volgens de auteur is het uiteindelijk allemaal om de mens begonnen. En dus niet om God.
Mensen waren er immers al voor God er was; God en goden zijn producten van menselijke verbeelding, die als erfenis van vorige generaties zijn overgeleverd. Onze wereld zit anders in elkaar dan onze voorouders dachten en aan hun erfenis hebben we niet zoveel meer. De godsbeelden die zij ons wilden opleggen, zijn niet het belangrijkste in de wereld. Wat is dat dan wel?
Kuitert komt niet uit bij God, maar bij de mensen. Mensen brengen onder woorden en scheppen zich daarmee een wereld 'van betekenis'. Zij zijn, naar het woord van de dichter, een plaats van god, zij het voor een tijd: het einde is de dood".
Nieuw is dit niet. De filosoof Ludwig Feuerbach (1804-1872) heeft al beweerd dat God een projectie is van de mens. Volgens hem is theologie niets anders dan antropologie. Maar wie dit beweert is geen christen. Overigens dankt Kuitert zijn status, bekendheid, inkomen en pensioen aan zijn kerk. En het zijn in de eerste plaats kerkmensen die zijn boeken kopen en bewonderen. Veelal gereformeerde kerkmensen. Was het niet waar wat de heer D. van Wijnen van boekhandel Wever in Franeker vorig jaar zei: "De orthodox-gereformeerde wereld is op restanten na in rook opgegaan."? Bracht Kuitert de eerlijkheid maar op om voor het lidmaatschap van de Gereformeerde Kerken te bedanken.

De bede
De bede in de troonrede is terug. Sinds 1994 was zij verdwenen. Kritiek is niet uitgebleven. Vele linkse lieden hebben zich geïrriteerd betoond. De heer G. Zalm, voorheen minister van financiën, nu fractievoorzitter van de VVD, beriep zich op de scheiding tussen kerk en staat. De bede had gewoon niet gemogen, zei hij.
Maar hij zou moeten weten dat dit beroep ten onrechte is. Niet in het geding is de verhouding tussen kerk en staat, maar die tussen geloof en politiek. Er is geen geloof zonder consequenties voor de politiek en staatkunde. Elk geloof, elke levensovertuiging heeft gevolgen voor politiek en staatkunde. Ook het ongeloof heeft die. Het schrappen van de bede door links is daar een bewijs van. Maar, hoe sober en mager de bede ook was, zij wás er en is een herinnering aan de historie, de weg die God met Nederland is gegaan. Is ons volkslied dat op Prinsjesdag meerdere keren ten gehore werd gebracht de heer Zalm en zijn mede-critici ontgaan? Bij de aangrijpende melodie horen woorden, woorden als "Mijn schild ende betrouwen, zijt Gij, o God, mijn Heer" en "Voor God wil ik belijden en Zijne grote macht, …" Weet de heer Zalm dat niet? Grote afwezige in de reacties hierop was: de kerk. Ook de Nederlandse, de vaderlandse Kerk liet zich horen noch zien. 'Protestari'? Bijna dagelijks horen wij over 'normen en waarden'. Een publiek debat hierover moet gevoerd. Zoals het gaat in Nederland met de moraal kan het niet langer. Hoe kan men spreken over normen en waarden, zonder hun verankering in God? Wat ligt hierin een taak voor de kerken. Maar zij laten deze taak liggen. Juist de SoW-kerken zijn in de bezinning op 'normen en waarden' de grote afwezigen.
'Protestari"?