Terug naar Ecclesianet.nl

Fra Angelico: De Annunciatie

(Lucas 1: 26 – 38)

Toen wij in mei een week in Rome verbleven, vielen we van de ene verbazing in de andere: zoveel is er te zien! Zo maakten we ook kennis met de schilderkunst van Fra Angelico (1387 – 1455), die een van de belangrijkste vertegenwoordigers van de vroege Renaissance geworden is.

Als twintigjarige jongeman was hij in het klooster gegaan en al gauw werd hij gevraagd voor de decoratie van de wanden en muren van de kloostergangen. Deze fresco’s waren bedoeld voor de stille aandacht en bezinning van de monniken. En wat dit betreft, hebben de schilderingen van Fra Angelico nog niets van hun fascinerende werking verloren.

Belangrijke kenmerken van zijn kunst zijn de bescheiden beeldtaal en de heldere opbouw van de compositie. Zoals ook in dit verstilde tafereel: in beheerste, subtiele gebaren wordt hier het moment van de Annunciatie, de Aankondiging van Jezus’ geboorte weergegeven.

Maria draagt een eenvoudig, donker gekleurd kleed en zit op een simpele kruk. De engel is net binnengetreden, om zijn goddelijke boodschap over te brengen. Zijn vleugels zijn nog “in vliegstand”, alsof hij nog maar net is “geland”. De engel buigt zich bij de begroeting en Maria beantwoordt dit gebaar met een lichte neiging van het hoofd. Het speelt zich af in een ‘loggia’. Vrijwel alle huizen in Italië hadden in die tijd zo’n open portaal of ‘loggia’ , waar de bewoner zijn bezoekers kon ontvangen en waar soms belangrijke zaken werden gedaan. De middelste zuil lijkt een stuk afstand tussen Gabriël en Maria te suggereren; een afstand die echter overbrugd wordt door hun wederkerige blikken en gespiegelde gekruiste handen. De symmetrische verhoudingen in de bogen van de arcade accentueren nog eens extra de polariteit van distantie èn toenadering. tussen de beide hoofdpersonen.

Wat kunnen wij leren van deze eerbiedige vertolking van Lucas 1? Daarover vond ik iets in het Verzameld Werk van dr. A.A. van Ruler. Als de engel haar heeft verteld, dat zij een zoon zal ontvangen die de Zoon van God genaamd wordt, antwoordt Maria vol stille verwondering: “…Mij geschiede naar Uw woord …”(Lucas 1 : 38). Volgens het latijn van de Vulgata: “Fiat mihi secundum verbum tuum.” Zij geeft dus letterlijk haar “fiat”!...

Van Ruler ziet hierin een parallel met de manier, waarop de Here God met óns wil omgaan.

Hoe wordt het echt Kerstfeest voor ons? Door de prediking van het Woord. Door het Woord overbrugt God de afstand tussen Zichzelf en ons. Daardoor is God met ons bezig en wil Hij ons voor Zich inwinnen. Hij wil Zijn liefde, Zijn genade zo graag aan ons kwijt. Zo komt Hij naar mij toe. Zo is God aan de gang. Alles is dan dus halverwege. Maar nu moet ik ook aan de gang. En ik moet Hem bij mij, in mijn hart, in mijn leven, in mijzelf binnenlaten.

Ikzelf moet de deur van mijn hart opendoen. Ik zeg, net als Maria: “Fiat mihi…, mij geschiede naar Uw Woord, ik geef mij aan U over.” Als ik dat niet zeg, gebeurt er niets; dan blijf ik er buiten staan. Als ik het wél zeg, dan zeg ik het door de Heilige Geest. Dat deed Maria ook. En juist daarin is Maria ons voorbeeld. Iedere gelovige mag op een gegeven moment zeggen: “Fiat mihi, mij geschiede… ik geef U mijn fiat, mijn vertrouwen….”

Zo gaat het dus tussen God en mens toe: het is a.h.w. een huwelijksaanzoek. Het is geen aanranding. Dat had die schilder ook begrepen met zijn zachte kleuren in dit intieme tafereel. God wil ons zalig maken, maar hij dwingt ons niet. Wij kunnen ook nee zeggen tegen Hem. We mogen in vrijheid ja zeggen. Het zelf ook willen…..

Kerst: ook nu zijn er weer heel veel gelegenheden om ons door dat Woord te laten raken…. Ik wens u alvast goede adventsweken en vooral een ontvankelijk Kerstfeest!

J. Riemersma