Terug naar Ecclesianet.nl

Een uniek dagboek

Het is al weer geruime tijd geleden, dat bij Uitgeverij Groen in Heerenveen het Dagboek Vroege Kerk van de hand van Dr. M.A. van Willigen is verschenen.1 Geen dagboek in de gebruikelijke zin van het woord. In de loop der jaren zijn er veel dagboeken verschenen, waarvan er echter slechts weinige hun tijd overleefd hebben. Het merendeel behoorde tot het soort, waarvan er dertien in een dozijn gaan. Van het boek van Van Willigen kan men dit echter niet zeggen. Integendeel zelfs. Het draagt een uitzonderlijk karakter, doordat het ons fragmenten voorschotelt van een twaalftal preken, afkomstig van vier vroeg-christelijke schrijvers, t.w.: Ambrosius van Milaan (339 – 397), Aurelius Augustinus (354 – 430), Eusebius van Caesarea (263 - 339?) en Johannes Chrysostomus (344 - 407), - gerenommeerde auteurs, die in de theologische ontwikkeling van het vroege christendom een grote rol hebben gespeeld. Achtereenvolgens komen de psalmen 1 t/m 8, psalm 22 en de psalmen 25 t/m 27 aan de orde.

De preken over de psalmen 3, 6, 7, 8, 22, 26 en 27 zijn van Augustinus. Van Ambrosius is de preek over psalm 1. De preken over psalm 2 en 25 zijn van Eusebius, die over de psalmen 4 en 5 van Chrysostomus. De preken van Ambrosius en Augustinus stammen uit de Alexandrijnse (Latijnse) traditie, die van Eusebius en Chrysostomus uit de Antiocheense (Griekse) traditie.

Elk preek-fragment is van een korte toelichting voorzien, zodat de lezer direct begrijpt, waarover het gaat, terwijl er ook, ter verduidelijking van een en ander, steeds een Bijbelgedeelte wordt aangegeven, dat met de behandelde stof min of meer overeenkomt.

De uitgave van het Dagboek Vroege Kerk staat niet op zichzelf. Van Willigen, die in 2008 promoveerde op een proefschrift over de bijbeluitlegging van de kerkvader Ambrosius, is de geestelijke vader van de Stichting Bijbeluitleg Vroege Kerk, die in hetzelfde jaar van de grond is gekomen. Met deze stichting beoogt hij “de actuele boodschap van de kerkvaders meer aandacht te geven” door de “vergeten schatten”, die zij hebben nagelaten, te ontsluiten.

De doelgroep, waarop Van Willigen zich richt, is breed-oecumenisch. Daar de kerkvaders “het fundament onder zowel de rooms-katholieke als de protestantse theologie” vormen, wil hij met zijn publicaties zowel protestanten als rooms-katholieken bereiken. “Met mijn werk”, zo zegt hij, “wil ik bijdragen aan de bewustwording van de ongedeelde traditie waarin de kerkvaders staan. (…) Hopelijk zullen beide tradities nog meer dan nu wellicht het geval is, gaan beseffen dat onze enige redding en ons enige behoud is gelegen in IXTHYS: in Jezus Christus, de Zoon van God, onze Verlosser. Niet meer en niet minder”. Een pleidooi voor kerkelijke eenheid dus, mag men wel zeggen. Een pleidooi overigens, dat niet uit de lucht komt vallen. Het is zonneklaar, dat Van Willigen de kerkvaders achter zich heeft staan.

Het is mij een waar genoegen het Dagboek Vroege Kerk in onze lezerskring te introduceren. Laat men vooral niet denken, dat we hier met “voer voor theologen” te maken hebben. Het tegendeel is het geval. Het boek heeft een veel wijder actieradius. Ooit heeft mijn leermeester Prof. van Ruler mij voorgehouden, dat er na de Vroege Kerk goed beschouwd niet zo heel veel nieuws te berde is gebracht. Een opmerking, die, als zoveel andere oneliners van deze onvergetelijke theoloog, ons aan het denken moet zetten. Nu is denken, helaas ook onder kerkgangers, zeker in onze dagen, bepaald geen populaire bezigheid. Denken is als graven, delven. Tot dit graven worden wij door een boek als dat van Van Willigen krachtig aangespoord: een oproep om te “graven naar het goud van de Vroege Kerk”. Kerkvaders als Ambrosius, Augustinus, Eusebius en Chrysostomus (Guldemond!) hebben ons inderdaad grote schatten nagelaten. Het is dan ook een verheugend verschijnsel, dat er de laatste decennia veel werk verzet wordt om publicaties van vroegchristelijke auteurs de bekendheid te geven, die zij verdienen. Vooral Uitgeverij Damon in het Brabantse Budel heeft zich hierbij onderscheiden. Zij heeft in de afgelopen jaren een groot aantal vertalingen van oudchristelijke geschriften op de markt gebracht, waarvan er verscheidene in ons blad besproken zijn. Het stemt tot dankbaarheid, dat ook Uitgeverij Groen in dezen haar steentje heeft bijgedragen door het schitterend uitgevoerde Dagboek Vroege Kerk het licht te doen zien.

Voor elke dag een stukje van een boeiende preek. Is dat niet teveel van het goede in een tijd, waarin het vooral “leuk” moet zijn in de kerk? De kerkganger, die nog diepgang van leven kent, weet wel beter. Met dankbaarheid neemt hij kennis van wat ons in dit waardevolle boek geschonken wordt. En daarom: “Neem en lees!” U zult er ongetwijfeld wèl bij varen.

J.G. Barnhoorn, Nunspeet

Noot
1 M.A. van Willigen, Dagboek Vroege Kerk. Uitg. Groen (Heerenveen). Aantal 377 blz. Prijs € 24,95. ISBN 978 90 582 9992 5.