Terug naar Ecclesianet.nl

Herwinnen van het midden

Het politieke midden

Het midden, dat wat centraal staat is doorgaans bepalend voor het geheel. Tegenwoordig horen we vooral in de politiek nog van het midden spreken. Men zegt dan dat het midden onder druk staat; de partijen op de flanken nemen aan invloed toe, terwijl die in het midden inboeten. Wat zich tegenwoordig uitgeeft voor het midden strookt lang niet altijd met wat er traditioneel onder verstaan werd. Waar het midden vanouds bepalend was voor het geheel, zijn tegenwoordig de flanken bepalend, terwijl het midden is verschraald tot ‘het midden houden’ tussen allerlei uitersten.

D66 is daarvan een voorbeeld par excellence. Deze partij houdt het midden tussen wat tegenwoordig voor links en rechts doorgaat, wat wil zeggen dat men vermeend linkse en rechtse standpunten combineert. Hoe extreem sommige van die standpunten ook mogen zijn, door de bank genomen meent men ergens in het midden uit te komen. Wie het midden zo verstaat, ziet niet haar eigenstandige betekenis. Een deel links en een deel rechts maakt nog geen midden.

Een klassieke middenpartij als het CDA heeft het in onze tijd moeilijk. Dat is niet verwonderlijk wanneer we beseffen dat het politieke midden niet op zichzelf kan bestaan. In de christendemocratie wordt veel gesproken van het maatschappelijk middenveld, waarmee men duidt op particulier initiatief in de publieke ruimte. Het huidige kabinet komt bij het ‘uitrollen’ (dat is Haags jargon) van de participatiesamenleving echter tot de ondervinding dat het maatschappelijk middenveld op veel plaatsen niet langer voor handen is, het is verdwenen, door regulering en subsidiëring is het veld verstatelijkt.

De middenpartijen waren vanouds volkspartijen. Dat wil zeggen dat in deze partijen mensen uit alle lagen van de bevolking, uit verschillende standen en beroepsgroepen, elkaar troffen. Zulke partijen bestaan niet of nauwelijks meer, hoogopgeleiden kiezen overwegend voor andere partijen dan lager opgeleiden en mensen uit de provincie vertonen ander stemgedrag dan Randstedelingen. De volkspartijen bestonden dan ook bij de gratie van allerlei andere organisaties, van een maatschappelijk middenveld, van voorpolitieke verhoudingswijzen, van een samenleving die geconcentreerd was op het midden.

Sociaal, religieus en cultureel midden

In het geval van de christendemocratie speelde ook de volkskerk daar een rol in.

De volkskerk, zoals ook dr. Klink daar in Ecclesia dikwijls over schrijft, is bij uitstek een midden. Zoals het universele altijd zijn uitdrukking moet vinden in het particuliere, zo vindt men de volkskerk bij uitstek in de dorpskerk in het midden van iedere lokale gemeenschap. En juist door het geloof centraal te stellen en daarmee een zekere norm hoog te houden, kan aan de randen van de gemeenschap een en ander getolereerd worden. Tegenwoordig is er echter steeds minder ruimte voor verschil. Onder het mom van tolerantie stelt men het extreme, marginale en uitzonderlijke centraal en neigt men ernaar tegelijk alles en iedereen gelijk te willen maken.

Het goede, het ware en het schone moeten centraal gesteld worden, het midden uitmaken, de norm stellen, zodat zij bepalend zijn voor het geheel. De gebrokenheid als gevolg van de zondeval is een realiteit die niet uitgebannen kan worden, of die zich nu uit in grove zonde of in kerkelijke of sociale verdeeldheid. Dat zou utopisch zijn. Het zijn dan ook de utopische ideologieën die tot totalitarisme leiden, die een deel tot geheel willen maken.

Het politieke midden kan kortom niet zonder een sociaal, religieus en cultureel midden. Het midden is wat een samenleving uitmaakt; het gaat om gedeelde waarden, concepties van het goede, ware en schone. Die laten zich overigens niet per decreet afkondigen, maar moeten geleefd worden om beleefd te worden.

Essays over het midden

In de bundel Essays over het midden heeft de redactie van de blauwetijger-reeks gepoogd deze thematiek vanuit verschillende invalshoeken te belichten. Deze reeks wordt uitgegeven door de Groningse uitgeverij De Blauwe Tijger en voor het eerste deel van de reeks is bewust voor het midden gekozen. Het midden als plek waar de lijnen samenkomen, de samenhang zichtbaar is en het overzicht over het geheel voorhanden. In de reeks wordt, met het midden als vertrekpunt, steeds een thema uitgewerkt. De eerste bundel bevat daartoe bijdragen van een zevental schrijvers met uiteenlopende expertises en professionele, culturele, religieuze en politieke achtergronden. Daaronder zijn bijvoorbeeld de Israëlische krijgshistoricus Martin van Creveld - van wiens hand bij Uitgeverij De Blauwe Tijger recent ook de monografie ‘De bevoorrechte sekse’ verscheen, waarin hij de feministische claim weerlegt dat de vrouw categorisch wordt onderdrukt en achtergesteld, de Duitse hoogleraar filosofie en godsdienstwetenschappen Harald Seubert (Basel en München, waar hij tevens de Guardini-leerstoel bekleedt), René Cuperus van het Wetenschappelijk Instituut van de Partij van de Arbeid, de Vlaamse christendemocratische advocaat Fernand Keuleneer (die onder andere bekend werd door de verdediging van kardinaal Godfried Danneels) en de Amerikaanse theoloog en econoom John Médaille (Universiteit van Dallas, Texas).

De Blauwe Tijger

Voor volgende delen in de reeks worden thema’s zoals de ziel, de man, de stad en Europa voorzien. Het format kan per bundel enigszins verschillen, het zal wel steeds om een verzameling essays rond één thema gaan, maar die zullen in sommige gevallen van één auteur en in veel andere gevallen van diverse auteurs zijn. Essays over het midden is voor € 16,95 te bestellen in de webwinkel van De Blauwe Tijger. Daarnaast is het mogelijk om meerdere delen van de reeks ineens te kopen tegen een gereduceerd tarief, door middel van een ‘abonnement’ van respectievelijk twee delen voor € 29,50 en drie delen voor slechts € 39,50.

Buiten de reeks essaybundels om verschijnen er bij de uitgeverij ook losse titels. De naam de Blauwe Tijger is ontleend aan een kort verhaal van de Argentijnse auteur Jorge Luis Borges (1899-1986): “De top was heilig en de toegang was mensen door middel van magische obstakels ontzegd. Iedereen die hem met sterfelijke voeten betrad, liep kans God te zien en gek of blind te worden.” De blauwe of Maltese tijger is een mythische uitgestorven diersoort. Je zou kunnen zeggen dat er naast uitgestorven diersoorten ook uitgestorven denksoorten zijn. Typeerde de befaamde socioloog Jacques van Doorn het Nederlandse conservatisme niet als een uitgestorven moerasplant? Maar moerasplanten zijn taai en zo nu en dan duikt nog wel een specimen op van een diersoort die men al uitgestorven waande. Ideeën hebben het voordeel dat ze van de ziel en dus onsterfelijk zijn. De Blauwe Tijger richt zich dan ook op het opnieuw toegankelijk maken van oude teksten van tijdloze waarde die niet of slechts moeilijk antiquarisch verkrijgbaar zijn en op het uitbrengen van nieuwe boeken ter verbreding van het intellectuele discours. Voorbeelden zijn de hierboven al genoemde monografie van Van Creveld of het boek ‘De authentieke reactionair’ van de hispanist Robert Lemm, onder andere bekend van vertalingen van De Maistre en Donoso Cortés. Lemm verzamelde en vertaalde aforismen van de Colombiaanse filosoof Nicolás Gómez Dávila. Een geestverwant van Borges wiens werken eerder reeds in het Duits, Italiaans, Frans, Engels en Pools vertaald werden, maar die in het Nederlandse taalgebied relatief onbekend is. Voorts heeft De Blauwe Tijger het voorrecht om het verzamelde werk van de katholieke psychiater Van der Does de Willebois uit te mogen geven. Het eerste deel van dit verzamelde werk is reeds verschenen en bestaat uit zijn boek ‘Het vaderloze tijdperk’ en het essay ‘Het conflict der generaties’. Henk Rijkers, de hoofdredacteur van het Katholiek Nieuwsblad stak onlangs in zijn kolommen een lofzang op ‘Het vaderloze tijdperk’ af naar aanleiding van een nieuwe Franse editie van dat boek, zonder te weten dat intussen hard gewerkt werd aan een nieuwe Nederlandse uitgave. Inmiddels is het boek al aan een tweede oplage toe.

Informatie over de uitgaven van Uitgeverij De Blauwe Tijger is te vinden op www.deblauwetijger.com De boeken zijn ook in menig boekhandel te vinden, maar u helpt ons als beginnende uitgeverij zeer door de boeken zonder tussenkomst van derden in onze webwinkel te bestellen. Er worden geen verzendkosten in rekening gebracht. U kunt uiteraard ook schrijven naar Uitgeverij De Blauwe Tijger, Postbus 2078, 9704 CB te Groningen.

Jonathan van Tongeren, Coevorden