Terug naar Ecclesianet.nl

Gruwel der verwoesting…

De afgelopen periode las ik het Evangelie naar Marcus, met daarin De rede over de laatste dingen (13 vers 1 – 37). In diezelfde tijd heb ik het boek THE GUNS OF AUGUST (1962) van Barbara Tuchman gelezen. Het is het verhaal over de gebeurtenissen in de maand augustus van 1914, het begin van de Eerste Wereldoorlog. Haar beschrijving van wat er toen in Belgie is gebeurd, kan zondermeer omschreven worden als “gruwel der verwoesting”!

Andenne, Seilles, Tamines, Vise, Dinant, Namen, Leuven zijn plaatsen die velen kennen uit vakanties in de Ardennen. Bijna 100 jaar geleden waren ze om een heel andere reden wereldnieuws.

Het was augustus 1914 toen de Duitse legers de Belgische neutraliteit schonden en het land binnenvielen.

Uiteraard had die gebeurtenis een lange voorgeschiedenis, te lang om hier uit de doeken te doen. Wel belangrijk is het om de oorlog van 1870/1 te memoreren. In die oorlog werd Frankrijk door Duitsland vernietigend verslagen en kon sindsdien, mede door het verlies van Elzas-Lotharingen, alleen nog maar aan revanche denken. Duitsland had zich weliswaar op de wereldkaart een duidelijk eigen plaats verworven, maar was niet tevreden met het behaalde resultaat. Het land voelde zich ondergewaardeerd en tekortgedaan.

Een treffen tussen Duitsland en Frankrijk hing sinds die tijd in de lucht en beide machten zochten zich bondgenoten. Duitsland vond Oostenrijk-Hongarije aan zijn zijde en Frankrijk sloot een verbond met Rusland. In geval van een oorlog zou de combinatie van Frankrijk en Rusland een twee-frontenoorlog voor Duitsland betekenen, een nachtmerrie voor elke oorlogvoerende staat. Of Engeland partij zou kiezen, was lange tijd onduidelijk.

Duitsland koos voor een krijgsplan dat hiermee rekening hield. Eerst wilde het in een snelle overwinning Frankrijk uitschakelen om zich daarna met alle middelen op Rusland te richten. Frankrijk had intussen zijn grens met Duitsland zo versterkt dat daar van een snelle opmars geen sprake kon zijn. Bovendien was het Duitse leger dusdanig groot dat het veel ruimte nodig had om te kunnen manoeuvreren. Die ruimte was er niet bij de gemeenschappelijke grens. In het noordwesten van Frankrijk was die ruimte er wel en Frankrijk had zich daar niet echt op een Duitse inval voorbereid.

De grote vraag was nu hoe Duitsland dat ruime en slecht verdedigde Franse gebied kon bereiken. Door Belgie! Maar al ongeveer 75 jaar lang was de Belgische neutraliteit gegarandeerd door de grote Europese mogendheden, onder wie Engeland en Duitsland zelf. Schending van de Belgische neutraliteit zou zeer waarschijnlijk Engeland als bondgenoot van Belgie in de strijd brengen. In Duitse ogen was het daarom uitermate dringend om zo spoedig mogelijk via Belgie Frankrijk binnen te vallen en dit land uit te schakelen.

Zou Belgie aan dit krijgsplan meewerken? Alle mogelijke middelen werden daartoe ingezet, de zoetgevooisde, maar ook de meer dreigende. Bij Belgische tegenwerking zou het land door Duitsland als vijandelijk gebied beschouwd worden. Het mocht niet baten. Belgie bood verzet! Door bruggen op te blazen, spoorwegen onklaar te maken, wegen te blokkeren. En ook door telefoon- en telegraafverbindingen uit te schakelen. Niet alleen de opmars liep daardoor vertraging op, ook de aanvoer van voorraden kwam in de problemen.

Hoe dit verzet te breken en de opmars van de Duitse legers verder ongestoord te laten verlopen? Het gebruik van terreur tegen de burgerbevolking werd het beproefde middel om zo de leiders van het land te dwingen zich over te geven.

Zo werd Andenne verbrand na de executie van 110 burgers en Seilles geplunderd en platgebrand na de terdoodbrenging van 50 burgers. In Tamines werden ongeveer 400 burgers bijeengedreven en systematisch beschoten en daarna, voorzover nog nodig, met de bajonet gedood. In Namen werden er eerst per straat 10 burgers in gijzeling genomen, maar uiteindelijk uit elk huishouden een man of vrouw. Visé werd verwoest door bezettingstroepen, 700 mannen en jongens werden afgevoerd naar Duitsland om daar te helpen bij de oogst en de rest, op de doden na, vluchtte naar Nederland. In Dinant werden burgers urenlang op het centrale plein gegijzeld, geknield in rijen opgesteld en daarna neergeschoten: 612 doden onder wie de drie weken oude Felix Fivet. Daarna werd de stad het slachtoffer van plundering en brandstichting. En dit alles onder het mom van ‘verraderlijk en trouweloos’ gedrag van Belgische burgers. Zo leek het een straf, maar was het een afschrikwekkend voorbeeld.

Op 25 augustus begon de dagenlange brand van Leuven. Leuven was vermaard om zijn universiteit en bibliotheek met een unieke verzameling middeleeuwse manuscripten, waarvan vele uit het begin van de boekdrukkunst. Er is niets van overgebleven! De aanleiding voor de brand is nog steeds onduidelijk, de gevolgen echter geenszins. Het was een waarschuwing aan alle tegenstanders van Duitsland. Wat toen allemaal in Leuven gebeurd is, kan inderdaad niet anders omschreven worden dan als “gruwel der verwoesting”.

Maar het einde der tijden was het nog niet ….!

M.A. Aalders, Bussum