Terug naar Ecclesianet.nl

Een andere kijk op de crisis?

In het boekenbijvoegsel van NRC Handelsblad dd. 5 april stond een intrigerend interview met de Tsjech Tomás Sedlacek. Hij is de schrijver van het boek De Economie van Goed en Kwaad.

Sedlacek is van huis uit econoom, maar daarnaast een vrije denker die buiten de gewone paden van het vak durft te gaan. Filosofische en culturele paden bij voorbeeld.

Ik haal enkele punten uit het interview aan.

Het begrip schuld heeft in de Nederlandse taal (en ook in andere talen als het Grieks en het Aramees) een financiële en een ethisch-religieuze betekenis. In het Engels is daarentegen het begrip onderscheiden in debt en guilt. Ik citeer Sedlacek: In onze dagen zien we dit oeroude dilemma opnieuw: de letter versus de geest van de wet. Is het eerlijk om Griekenland zijn schulden kwijt te schelden? In zekere zin niet. Is Gods genade eerlijk? Nee en goddank, want als God echt rechtvaardig was, zouden we allemaal gedoemd zijn tot het oordeel. Is wat er nu gebeurt dus rechtvaardig? Mij lijkt van niet. Het Onze Vader dat nu gebeden wordt, luidt volgens mij: “en vergeef ons onze schulden, zoals ook wij anderen hun schulden niet vergeven”

Het gaat de schrijver vooral om een nieuwe manier van kijken naar het financiële stelsel. Momenteel wordt het stelsel gezien als depressief, terwijl het veel beter zou zijn om te spreken van manisch-depressief. Er is een heen en weer gaan tussen soms uitbundige groei (gewaardeerd) en vele vormen van depressie (niet gewaardeerd). We noemen dat dynamiek en zien over het hoofd dat stabiliteit (ergens tussen groei en depressie) in feite een veel steviger fundament is. Ik citeer weer Sedlacek: Opnieuw helpt het hierbij naar cultuur te kijken, naar mythe en religie. Daar heerst vrijwel steeds een afkeer van het exces. [De oude Grieken gebruikten hiervoor het woord hubris, overmoed]. Matiging is vaak het voorschrift, en mensen die zich uit vrije wil matigen, worden als moreel voorbeeld gesteld. … Groei kan in mijn ogen niet het doel zijn van een economie. De keuze voor enkel groei betekent dat de ziel ontbreekt. Een maatschappij zonder ziel of moraal wordt een zombie.

Er staat in het interview nog wel meer dat ik hier niet genoemd heb (de functie van het jubeljaar bij voorbeeld), en in het boek zal stellig nog veel meer te lezen zijn. Ik werd vooral geboeid door de verwijzingen naar Bijbelse en Griekse noties in zake onze economie.

Veel van het bovenstaande gebruikte ik ook voor de opening van een bestuursvergadering. Een van de anderen, een zeer gewaardeerde economist, riep mij tot de orde van de realiteit. Mensen hebben de neiging misbruik te maken van gunstige regelingen. Ik citeer uit zijn mail: Dat geldt ook voor Zuid-Europese landen. Te veel lenen, feest vieren, lonen die twee keer zo hoog zijn als in Duitsland en dan zien dat het misgaat. Moeten de Nederlandse belastingbetalers daarvoor opdraaien? Dat geeft verkeerde stimulansen. Je ziet nu al dat velen niet dankbaar zijn voor de noodleningen … Het Bijbelse jubeljaar, na 49 jaar alle schulden kwijtschelden, is in de praktijk nooit toegepast. Logisch, want het werkt niet.

Ik vrees dat hij gelijk heeft, maar de woorden van Sedlacek klonken zo beloftevol, dat ik er toch door geraakt werd, ondanks de harde werkelijkheid.

Marijke Aalders, Bussum