Terug naar Ecclesianet.nl

Het rode paard

Enkele weken geleden is bij uitgeverij Van Wijnen in Franeker het boek “Het rode paard” van de Italiaanse schrijver Eugenio Corti in vertaling verschenen. In de zomer van 2009 heb ik in het Reformatorisch Dagblad een bijdrage geleverd over dit boek. Het was de bedoeling dat meerderen zouden schrijven over een boek dat hun leven gevormd had. Ik heb toen gekozen voor dit boek van Corti.
Nu het boek in de Nederlandse taal verschenen is, wil ik in Ecclesia deze bijdrage nog eens voor het voet licht halen. De lezer krijgt er een impressie door, wat hij in dit prachtige boek verwachten mag. Ik schreef:

Het is enigszins overdreven te stellen dat het boek waarvoor ik aandacht vraag, mijn leven gevormd heeft. Wel behoort het tot mijn “geestelijk vademecum” en ben ik de schrijver zeer dankbaar dat hij in tien jaar tijd dit boek van maar liefst duizend pagina’s, dat in 1983 verscheen, heeft geschreven. Hij deed dit vanuit een sterk roepingbesef als een hommage aan zijn vrienden en vooral aan het christelijk geloof dat hij van thuis heeft meegekregen. Ik bedoel: ”Het rode paard” (”Il Cavallo Rosso”) van de Italiaanse schrijver Eugenio Corti.
Een Zwitserse kennis van me raadde het me uitdrukkelijk aan. Korte tijd erna nam ik het ter hand, enigszins sceptisch omdat (zo was me gebleken) de schrijver militair geweest was in het Italiaanse leger ten tijde van Mussolini en het boek onder meer ging over die tijd. Het boek bood echter veel en veel meer dan ik verwachtte.
De schrijver neemt zijn vertrekpunt in het dorp waarin hij zelf gewoond heeft, in het noorden van Italië, bij het aanbreken van de oorlog. In de eerste hoofdstukken maakt de lezer kennis met meerdere mensen uit het dorp: een boerenzoon, van wie de moeder de brief waarin haar zoon wordt opgeroepen voor het leger, met trillende handen aanneemt uit de hand van de postbode. Tal van herinneringen gaan door haar hoofd aan de kinderjaren van haar enige zoon. Alleen in de kamer gezeten leest ze de brief die als een onheilstijding binnenkomt. Dan kijkt ze onwillekeurig naar een kruisje dat daar in de kamer hangt. Ze denkt aan Christus en beveelt haar zoon – geëmotioneerd als ze is – aan in zijn hoede.
De lezer leert vooral een student en zijn familie kennen. De vader heeft een textielfabriek, met tal van werknemers. Ook de moeder valt op door haar goedmoedige, werkelijk moederlijke karakter. De schrijver ziet kans haar zo te belichten dat ze op de achtergrond blijft, maar de indruk die van haar overblijft, is er een van werkelijke grootsheid: zij is gelovig, ingetogen, moederlijk en wijs tegelijk.

Tocht naar Rusland
Dan is daar de pastoor van het dorp, een montere, overtuigde, nog vrij jonge man, die leiding weet te geven vanuit de Bijbel, ook als de oorlog uitbreekt en hij zijn weerzin tegen Mussolini niet verzwijgt. Hij weet jonge mensen aan zich te binden.
Het zijn vooral jonge mensen die de lezer leert kennen. De hoofdpersoon is een jonge man, wiens woorden het motto vormen van het boek: “Als ik gerekruteerd word, dan wil ik naar Rusland. Want daar is een land dat het zonder God denkt te kunnen stellen. Ik wil zien hoe het daar gaat.” Welnu, velen van de jongens komen in Rusland. Ze maken de tocht mee tot de Wolga. Maar dan moeten ze de terugtocht aanvaarden. Wat ze in die winter van begin 1943 meemaken! De schrijver weet het zeer levensecht te tekenen. Zelf was hij een maand lang op de vlucht voor het meedogenloze Russische leger, bij 25 graden onder nul. De schrijver heeft het gered en sloot zich, thuisgekomen, aan bij de geallieerde legers. Twee jaar lang bevocht hij de fascistische legers van Zuid-Italië tot Noord-Italië toe.

Wegwijs
Wat in het relaas van de schrijver vooral opvalt, is de zuiverheid waarmee hij en zijn vrienden de schat die zij van huis uit meegekregen had, wisten te bewaren, ook toen zij uit de beslotenheid van het dorp in de kolk van de grote geschiedenis terecht waren gekomen. Ze waren opgewassen tegen de oorlogstijd én de tijd daarna, toen het communisme in Italië alom veld won en de kerk zich daaraan voor een deel verzwagerde.
Wat is daarvan het geheim? De schrijver zegt het niet letterlijk in zijn boek, maar maakt het tastbaar reëel: het waren de moeders en de trouwe pastoor, die hen wegwijs maakten aan de hand van de Bijbel in de wereld van vandaag. Nooit heb ik zo duidelijk de lijfspreuk van Groen van Prinsterer – Er staat geschreven, er is geschied, waarmee hij bedoelde dat de geschiedenis méé getuigt met de Gods openbaring – voor ogen geschilderd gezien als in het boek van Eugenio Corti. “Het was niet moeilijk het geloof te bewaren, het was eigenlijk zeer gemakkelijk. We hoefden wat het fascisme en het communisme aanrichtten als ideologie, maar te vergelijken met wat wij van huis uit hadden meegekregen en de keuze was niet moeilijk meer. Wij kozen, ja wij állen, voor het christelijk geloof dat wij meekregen. Want twee dingen stonden voor ons vast, het één zo vast als het ander: onze moeders houden van ons én vooral: God bestaat.”
We mogen blij zijn dat deze bestseller uit Italië, die door de officiële pers nauwelijks wordt genoemd en die toch in vele talen vertaald is, door uitgeverij Van Wijnen in het Nederlands zal worden uitgebracht. Een aanrader!”

Naschrift
Nu het boek door uitgeverij Van Wijnen is uitgebracht wil ik nog enkele dingen aan het bovenstaande artikel toevoegen. Allereerst iets over de lay-out. “Het rode paard” is een lijvig boekwerk van meer dan 1300 pagina’s geworden. In de Italiaanse en Franse versie heeft het boek rond de 1000 bladzijden. Uitgeverij Van Wijnen heeft er voor gekozen om een vrij groot lettertype te gebruiken, waarbij ook nog eens op de bladzijden veel wit voorkomt. Dat maakt het lezen erg gemakkelijk, de bladzijden zijn niet overvol. Het feit dat het boek gemakkelijk leest, heeft nog een andere oorzaak: de goede vertaling. Dat de vertaalsters erin geslaagd zijn die te leveren, is een prestatie te noemen. Corti’s woordgebruik is zo gevarieerd en kleurrijk dat het niet altijd gemakkelijk geweest moet zijn om de rijkdom ervan recht te doen. En toch is hun dit gelukt.
Graag haal ik ook nog een veelzeggende aanbeveling aan, die op de achterzijde van het boek te lezen is. Jörge Ipas, directeur van de grote RIALP Encyclopedie in Madrid schreef: “Ik heb Mann, Hemmingway, Camus, Lampedusa, Kafka, Musil en meer dan de helft van alle Nobelprijswinnaars gelezen: Corti overtreft ze alle.”
Meerdere mensen in mijn omgeving heb ik aangeraden het boek te kopen. De zomer komt er aan en dit boek leent er zich voor om het tijdens de vakantieweken te lezen, juist omdat het zo verrijkend is. Het is verkrijgbaar in twee vormen: een hardcover en een paperbackeditie. Het prijsverschil is iets meer dan € 25.

dr. H. Klink, Hoornaar

N.a.v. Het rode paard, Eugenio Corti, ISBN 9789051943818, 2011, 1373 blz., gebonden, Uitgeverij Van Wijnen, Franeker, € 75,00; paperbackuitgave ISBN 9789051943894, € 49,50.