Terug naar Ecclesianet.nl

Terugblik op de jaarlijkse conferentie

 op zaterdag 5 juni 2010 in de grote kerk te Vianen

 Afgelopen zaterdag 5 juni vond de jaarlijkse conferentie van de kring “vrienden van Kohlbrugge” weer plaats. Net als voorgaande jaren kwamen we weer samen in de mooie oude kerk te Vianen. Dit is de kerk waar Kohlbrugge in 1856, dus nu 154 jaar geleden, voor het eerst op een kansel stond in de Nederlandse Hervormde Kerk. Vanaf 10:00 uur kwamen de eerste bezoekers binnen. Het was een weerzien van oude vrienden en bekenden. Even na 10:30 heette de dagvoorzitter en eindredacteur van ons blad, dr. H. Klink, de ruim 100 bezoekers van harte welkom. Na het zingen van een loflied voor God onder orgelspel van dhr. Jonard Roukens ging hij voor in gebed en hield een meditatie n.a.v. handelingen 19:1-8. Paulus vraagt hier aan enkele discipelen in Efeze vraagt of zij de Heilige Geest wel ontvangen hebben. Dat was niet het geval. Zij hadden zelfs niet gehoord van een Heilige Geest en waren alleen gedoopt met de doop van Johannes. Ds. Klink legde uit dat ten diepste het ontvangen van de Heilige Geest inhield dat je iets gezien hebt van de heerlijkheid van Christus. Het grote werk dat Hij gedaan heeft: zijn verzoening, sterven, opstanding en hemelvaart. Het weet hebben van die gebeurtenissen gaf aan de eerste christenen een moed en vrijmoedigheid om te getuigen van Hem. Dezelfde vrijmoedigheid en geestdrift is ook zichtbaar bij de mensen van het reveil in de 19e eeuw, waarover de referaten vandaag gaan. Wat zou het heilzaam zijn voor vandaag de dag dat die geestdrift uit de vroege kerk en het reveil ook vandaag in Nederland weer aanwezig zou zijn.
Vervolgens herdachten we de broeders en zusters die sinds de laatste conferentie op 6 juni 2009, voor zover ons bekend, uit onze vriendenkring zijn weggenomen:

1. mw. W. Bloemsma-Geel te Geldermalsen

2. dhr. ds. D.D. Lucas te Houten

3. dhr. T.M.J. Veenstra te Drachten

4. dhr. A. Molenaar te Mijdrecht

5. dhr. H.J.M. Grünbauer te Diemen

6. dhr. W. Overduin te Krimpen aan den IJssel

7. mw. M. W. Eberlé-Gotlib te Rotterdam

8. mw. H. Jukema-Matthijs te Rotterdam

9. dhr. C.A. de Groot te Leeuwarden

10. dhr. ds. W. Speelman te Heelsum

11. dhr. ir. J. de Koning te Ommen

12. dhr. N. Grijzenhout te Ede

Na de herdenking hield dr. J.G. Barnhoorn uit Nunspeet zijn referaat over: “De betekenis van het reveil voor het kerkelijk leven”. Dr. Barnhoorn promoveerde 3 september 2009 op een proefschrift over de briefwisseling van Da Costa en Groen van Prinsterer1. In zijn referaat onderbouwt hij de stelling dat de kerk vandaag haar voordeel zou moeten doen met wat God in het reveil aan haar heeft geschonken. Hij schetst eerst een historisch overzicht van de opkomst van het reveil. Deze opwekkingsbeweging ontstond aan het begin van de negentiende eeuw in Zwitserland en kenmerkte zich door een reactie op het theologische klimaat dat die dagen sterk door de verlichting beïnvloed was. Tegen dit klimaat schreef de Amsterdamse Isaac da Costa in 1823 zijn bezwaren tegen de geest der eeuw dat felle tegenstand opriep. Alleen zijn geestelijke vader, Willem Bilderdijk, nam het voor hem op. Verdere belangrijke voormannen uit het reveil waren onder meer Groen van Prinsterer, Willem de Clercq, Nicolaas Beets en Otto Heldring.
    De Amsterdamse hoogleraar Daniel Chantepie de la Saussaye had sympathie voor het reveil, maar noemde ook de zwakke kanten. Zo legde het reveil sterk de nadruk op de persoonlijke bekering, maar had het weinig oog voor de kerk als moeder. Ook vond hij dat de beweging te weinig interesse had voor de moderne wetenschap en een té methodistische opvatting van de heiliging.

Dr. Barnhoorn vindt de kritiek van La Saussaye niet helemaal terecht. Hij kan begrijpen dat een opwekkingsbeweging een ander doel heeft dan zich bezig te houden met de moderne theologie en wetenschap. Het doel van het reveil was om de kerk weg te halen bij de heersende rationalistische theologie van die tijd en zij wilde een geestelijke herleving in de kerk. Bovendien was het reveil niet alleen individualistisch. Groen van Prinsterer zette zich bijvoorbeeld in voor heel het volk. Dr. Barnhoorn sluit af met de betekenis van het reveil voor vandaag de dag.

Voordat dr. Barnhoorn nog inging op vragen van de aanwezigen, werd het woord gegeven aan de administratrice mw. Van Ommen-Middelkoop. Het was goed om te horen dat het aantal abonnees van Ecclesia de laatste tijd weer stijgende is. Dit jaar heeft zij al 51 nieuwe abonnees mogen inschrijven. Het is verheugend dat daaronder ook veel jonge lezers zijn. Vervolgens werd er gecollecteerd met als uiteindelijke opbrengst € 424,10. Tijdens de middagpauze bekeken de meeste conferentiegangers de boekentafels en winkelden wat in de gezellige winkelstraat van Vianen.

            Om 14:00 heropende Ds. Klink de conferentie en zongen we Psalm 125. Vervolgens hield dr. B. J. Spruyt zijn referaat met als titel: Het hervormde hart. Dr. Spruyt schrijft ondermeer columns voor Elsevier, HP/DeTijd en andere bladen en is voorzitter van de Edmund Burke stichting. Eerst beschrijft hij de traditie die achter dit “hervormde hart’ zit. Het is een traditie waarin een besef is dat we te doen hebben met een Heilig God en dat Zijn wet belangrijk en heilzaam is voor iedereen. Dit laatste maakt gelijk duidelijk dat deze traditie niet “eng”, maar breed is. Zij is gericht op de gehele kerk en ziet de kerk ook als een planting van God. Het is God die verkiest en zijn kerk in stand houdt. Wanneer je dat ontdekt, besef je dat je niet een eenzaam subject bent, maar dat je je gedragen mag weten door een gemeenschap. Je beseft dan ook dat de kerk katholiek is. Dat wil zeggen dat zij zich niet alleen richt op de eigen club of groep, maar een brede visie heeft op kerk en samenleving.

            De traditie van “het hervormde hart” kwam voort uit het reveil van de 19e eeuw en was vooral gericht op de directe omgeving waarin je leefde en niet zozeer op een politiek programma. Belangrijk was (en dan ook in die volgorde): 1. het gezin, 2. de school, 3 de kerk. De politiek stond op een minder belangrijke plaats. Men besefte namelijk goed dat als gezinnen uit elkaar vallen, leraren op school niet meer weten wat ze moeten overbrengen en kerken leeglopen, het voor de politiek heel moeilijk wordt om het tij te keren.

            Dit laatste maakt dat deze traditie van het hervormde hart vandaag de dag nog heel actueel is. Want wat is democratie? Dat betekent dat het volk regeert, dat is bekend, maar dan komt de vraag: Kan een volk eigenlijk wel over zichzelf regeren? Vanuit politieke denkers uit de klassieke oudheid liet dr. Spruyt zien dat dit alleen kan als er aan drie voorwaarden voldaan wordt: 1. Er moet een besef zijn van het sacrale, een hogere orde (de goden). 2. Er moet respect zijn voor de ouders en de traditie 3. Er moet een gehoorzaamheid zijn aan de wetten. Deze drie voorwaarden geven de mogelijkheid van een gezonde democratie waarin vrijheid het recht is wat je behoort te doen. Vallen deze drie voorwaarden weg dan ontaardt vrijheid in vrijpostigheid en vrijblijvendheid.

Dat deze drie voorwaarden in onze tijd aan het wegvallen zijn is duidelijk en laat ook de uitslag van de laatste verkiezingen zien. Hoe daarop te reageren? De traditie van het hervormde hart zoekt het niet in een nieuw politiek programma of andere activistische initiatieven. Zij weet dat een omkeer alleen mogelijk is door de terugkeer naar de christelijke traditie. Omdat Jezus Christus leeft, weet zij dat de situatie ernstig is, maar niet hopeloos. Zo staat zij met een stille glimlach t.a.v. het geschreeuw en macht van de wereld en de roep om de sterke leider om de orde te herstellen.
            Het actuele referaat riep te veel vragen op om in de korte tijd die overbleef te beantwoorden. Dr. Spruyt zal een gedeelte van de vragen beantwoorden in een komende nummer van Ecclesia. Om 16:00 werd de leerzame conferentie afgesloten. De tekst van beide boeiende referaten kunt u binnenkort in Ecclesia nalezen.

 1J.G. Barnhoorn. Amicitia Christiana - Da Costa en Groen van Prinsterer in hun briefwisseling (1830-1860). Uitgeverij De Banier, Apeldoorn: 2009. €34,90

 Dr. M. Dubbelman, Giessenburg