Terug naar Ecclesianet.nl

Verslag van de conferentie van de kring van “Vrienden van dr. H.F. Kohlbrugge“ 2006

Dr. M. Dubbelman, Rotterdam

 

Zaterdag 13 mei 2006 vond de jaarlijkse conferentie van de vrienden van Kohlbrugge weer plaats. Locatie was niet de Jacobikerk in Utrecht, maar de Grote Kerk in Vianen en dat had alles te maken met het onderwerp van het ochtendreferaat: “Kohlbrugge eindelijk tóch op een hervormde kansel“. Het was namelijk precies op die plek in Vianen waar Kohlbrugge voor het eerst (hij was toen al 53 jaar oud) preekte in een middagdienst in de hervormde kerk. Vandaar dat de conferentiegangers nu hun auto parkeerden op de ruime parkeerplaats 200 meter van de kerk, of met de bus van Utrecht Centraal station kwamen. Wat gelijk opviel was dat hoewel de kerk groot is, de luisteraars in een kruis dicht rond het spreekgestoelte voor de kansel konden zitten. Omdat je vanwege deze opstelling slechts enkele meters van de spreker afzit, ontstond er een wat intiemere sfeer dan in de Jacobikerk.

              Vanaf tien uur druppelden de eerste mensen binnen en begon een weerzien met veel oude bekenden. De boekentafel van de I.Z.B. en dhr. Molenaar waren ook weer aanwezig. Om halfelf heette de dagvoorzitter Mr. W. van Leussen iedereen welkom en hij hoopte dat de conferentie zou beantwoorden aan drie doelen: ontmoeting, bezinning en onderricht. Namens de Confessionele Vereniging was ds. D. van Duijvenbode als afgevaardigde aanwezig en namens de Gereformeerde Bond ds. R.H. Kieskamp. Na een korte schriftlezing, meditatie, gebed en gezang herdachten we hen die ons ontvielen. Sinds de laatste conferentie op zaterdag 9 april 2005 zijn, voor zover ons bekend, de hieronder volgende broeders en zusters uit onze vriendenkring weggenomen: 

1.          Dhr. C. Vervoorn te Wijk en Aalburg.

2.          Mw. M.P. van den Berg te Leiden.

3.          Dhr. ds. W.F. Teekens te Nieuwe Pekela.

4.          Mw. E. van Haasen-Deur te den Haag.

5.          Mw. N. Burghout te Nieuw Vennep.

6.          Dhr. prof. dr.  M.J.G. van der Velden te Utrecht.

7.          Dhr. J. van den Tol  te Dordrecht.

8.          Mw. M. Middelkoop-Theunisse te Dordrecht.

9.          Mw. I. van der Leeden- Trouw te Apeldoorn.

10.        Mw. M. de Bijl-Spaargaren te Bruchem.

11.        Dhr. W.M. Damsteeg te Capelle a. d. IJssel.

12.        Dhr. H. Plekkringa te Groningen.

13.        Mw. A.D. Ooms-Slob te Ameide.

14.        Dhr. M. de Bijl te Bruchem.

15.        Dhr. dr. W. Aalders te Bussum.

16.        Dhr. H.J.J. van den Berg te Woubrugge.

17.        Mw. J. van Niftrik- van Egmond te Rijnsburg.

18.        Dhr. J.B. den Boer te Amersfoort.

19.        Dhr. J.H. Doeser te Zwolle.

20.        Dhr. B. Buurman te Klaaswaal.

21.        Dhr. C.J. Neels te Ameide.

22.        Dhr. J.C. van Schaik te Apeldoorn

23.        Dhr. J. van Kampen te Bennekom.

24.        Dhr. ds. P.W. Spruijt te Amsterdam.

25.        Dhr. J. Koppejan te Middelburg

De herdenking werd afgesloten met het zingen van gezang 409. Dit jaar werd ook de naam genoemd van onze oud-redacteur dr. W. Aalders. Hij kwam meestal samen met zijn dochter Marijke naar het middaggedeelte van de conferentie en vorig jaar op de conferentie voerde hij nog het woord.. Toen ik in 1996 voor het eerst naar de conferentie kwam, was hij ook al aanwezig en mengde hij zich vol vuur in de discussie. Ik vond dat toen bijzonder interessant en het gaf mij het gevoel dat theologie toch niet zo vrijblijvend en vaag was als ik toen op de universiteit kreeg voorgeschoteld. Toen die dag, 10 jaar geleden, had ik wel het gevoel dat hij volgend jaar vanwege zijn hoge leeftijd niet meer aanwezig zou zijn. Tegen mijn verwachting in, is hij uiteindelijk toch nog vele jaren mogen komen, maar nu moesten we zijn verschijning toch in Vianen missen.

Vervolgens begon Ds. L.J. Geluk aan zijn 46 minuten durend referaat over : ‘Kohbrugge, 150 jaar geleden voor het eerst op de kansel van de hervormde kerk’. Het referaat liet zich horen als een spannende, maar buitengewoon tragische roman. Wanneer het inderdaad geen feit, maar fictie was geweest, dan zou de kritiek van een recensent hebben kunnen luiden dat de schrijver de romanfiguur te veel tegenslag zou laten beleven, met als gevolg dat het verhaal zijn geloofwaardigheid verliest. De strekking van het verhaal is waarschijnlijk bekend. Kohlbrugge, dan nog behorend bij de hersteld Lutherse kerk,  heeft kritiek op één van haar predikanten. Hierdoor raakt Kohlbrugge in discrediet en na verloop van tijd wil hij overgaan tot de hervormde kerk. Dan ontstaat er echter een steekspel waar Kohlbrugge het slachtoffer van wordt. De Hervormde Kerk vraagt een bewijs van goed gedrag, maar de Hersteld Lutherse kerk wil deze niet afgeven. Uiteindelijk belandt Kohlbrugge in de Niederländisch Reformierte Gemeinde in Elberfeld (Duitsland) en worden zijn preken en geschriften veelvuldig in Nederland uitgegeven en gelezen. Hij wordt in Nederland bekend en geliefd als prediker, hoewel hij niet bevoegd is om voor te gaan in zijn geliefde de Hervormde Kerk. Ds. Geluk schetste op boeiende wijze alle mislukte pogingen van verschillende mensen (tot en met brieven naar koning Willem III) om Kohlbrugge te rehabiliteren. Tenenkrommend is het tekort aan moed van verschillende mensen binnen de Hervormde kerk, met als hoogtepunt (of dieptepunt) de uitspraak van de president van het Noord-Hollands kerkbestuur om Kohlbrugge buiten de kerk te houden. Hij had Kohlbrugge “het uitvaagsel van de Lutherse Kerk genoemd“ en de bekende woorden gesproken: “Mijnheer! wij moeten rust hebben in onze Kerk, rust moeten wij hebben!!

Tegelijkertijd roept het ook op tot zelfonderzoek, want hoe zullen over 150 jaar de mensen over ons gedrag spreken? Zijn er op dit moment geen dingen, of personen die wij over het hoofd zien en waarvoor wij onze nek niet durven uitsteken? De geschiedenis leert immers dat bepaald gedrag en bepaalde patronen zich steeds weer herhalen. Pas in 1856 heeft uiteindelijk Ds. G. van Duyl uit Vianen de moed om zijn preekstoel voor een middagdienst af te staan aan Kohlbrugge. Hoewel Kohlbrugge daar zeer naar had uitgezien, wordt de dag echter overschaduwd door het feit dat zijn zoon Gerrit, die in Vianen woonde, rond die tijd zeer ernstige en blijvende psychische klachten ontwikkeld. Ook dit was één van de beproevingen van Kohlbrugge.

              Tijdens de vragen ging de Ds. Geluk verder in op een saillant detail dat hij ook al aanhaalde in zijn referaat: “Wie heeft eigenlijk Kohlbrugge tot predikant bevestigd?“ (ds. Geluk merkte op dat dezelfde vraag ook voor Calvijn gold). Geen van de predikanten van de omliggende gemeenten wilden Kohlbrugge inzegenen en daarom werd hij uiteindelijk bevestigd door de ouderlingen van de Niederländisch Reformierte Gemeinde in Elberfeld. Het is niet onwaarschijnlijk dat deze al ouderling waren in een eerdere kerk. De koning van Pruisen, Frederik Willem III, had namelijk voor zijn rijk een samengaan van de Lutherse en Hervormde Kerken bevolen. Dit had onder meer tot gevolg dat er één en dezelfde liturgie moest komen die meer Luthers dan Gereformeerd was (de “Agende“). Op veel plaatsen was daartegen verzet en in die situatie ontstond de gemeente waar Kohlbrugge later predikant van zou worden. Als de ouderlingen die Kohbrugge bevestigden dit ook al waren in de eerdere hervormde gemeente, dan zou dat de bevestiging wel meer wettig maken. Niet volledig wettig, want predikanten hoorden volgens de kerkorde door predikanten bevestigd te worden.

Tenslotte deed onze administratrice mw. G.M. van Ommen-Middelkoop enkele medelingen en kondigde zij de collecte aan die € 525,93 opbracht. De dagvoorzitter sloot de vergadering en er was een pauze waarin veel mensen even een kijkje gingen nemen in het historische Vianen.

              Om twee uur precies begon het middaggedeelte van de conferentie. De hoofdredacteur van Ecclesia, dr. H. Klink, hield een referaat met als titel: “Europa en de Islam“. Oorspronkelijk was het de bedoeling dat iemand van Kein Anderes Evangelium iets zouden vertellen van hun ervaringen in de Lutherse kerk in Duitsland. Enkele maanden geleden moest echter de datum van de conferentie veranderd worden, zodat het voor de desbetreffende predikant erg lastig werd. Hij moest vrijdagavond nog ergens in Stuttgart zijn, zaterdag in Vianen en zondag weer in de eigen gemeente voorgaan. Dat konden we hem als bestuur niet aandoen en gelukkig was dr. Klink bereid om in te vallen en over dit beladen onderwerp een lezing te houden. De lezing schetste de ontmoeting, of eigenlijk confrontatie tussen het Westen en de islam vanaf haar begintijd tot op het heden. Veel artikelen over de islam richten zich met name op het heden, maar deze historische benadering van dr. Klink heeft het voordeel dat je de problemen met de islam die vandaag de dag heersen in een brede perspectief kan plaatsen. Hierdoor kan een beter inzicht verkregen worden in de hedendaagse botsing tussen de beschavingen van het westen en de wereld van de islam. Veel kwam naar voren tijdens de lezing en paar dingen zal ik slechts aanhalen. Interessant was het feit dat de koloniale westerse machten haar invloed op de moslimlanden wilden uitbereiden door het geven onderwijs. Echter, juist het doorgeven bepaalde seculiere denkbeelden (de nadruk op emancipatie, het westerse individualisme en de ideeën van de Verlichting en de Franse Revolutie) leidden tot veel onrust. Immers, als het volk zichzelf moest regeren, als de vorsten niet door God waren gegeven en als niet de overheid maar het volk zelf soeverein, wat gaf het westen dan het recht om de islamitische wereld te overheersen? Daarnaast was het ook het westen dat in de wereld van de islam seculiere nationale staten creëerde, maar strikt genomen kent de islam geen scheiding tussen kerk en staat. Men kent alleen de geloofsgemeenschap en daar val je dus buiten als je geen islamiet bent. Verder werden nog boeiende dingen aangehaald uit een boek van een Duitse zendeling Karl Pfander, die jarenlang het Evangelie uitdroeg in de moslimwereld. Het doel van dit boek was om moslims zo objectief mogelijk het verschil in karakter en de daden van Jezus en Mohammed duidelijk te maken. Treffend, maar ook schokkend zijn de verschillen tussen de twee, maar ik zal verder niet ingaan op de lezing, omdat deze binnen enkele afleveringen in Ecclesia zal worden afgedrukt.

              Al met al een boeiende dag die stof gaf tot nadenken. Een predikant opperde tijdens de pauze dat de conferentie bij uitstek geschikt is voor bijvoorbeeld een kerkeraadsdag. Tijdens de conferentie waren er ook veel positieve geluiden over de locatie. Misschien zijn deze aanleiding om volgend jaar de conferentie weer in Vianen te houden. Nadeel is wel dat de kerk met openbaar vervoer minder goed te bereiken is dan bijvoorbeeld de Jacobikerk. Heeft u hier opmerkingen of vragen over, dan kunt u deze eventueel via onze website (www.ecclesianet.nl) aan ons doorgeven. Uw opmerkingen zullen dan besproken worden in de komende bestuursvergadering.